فرهنگ و مدیریت جهادی از دیدگاه دکتر اکبر کاظم‌زاده

دکتر کاظم‌زاده، مشاور شهردار در گفت‌وگو با دبیرخانه مدیریت جهادی:

برای گسترش فرهنگ جهادی سیستم امربه‌معروف را راه بیندازیم

البته مدیریت جهادی و مقدمات آن بسیار مهم است، اما آنچه که مهمتر است، راه های عملیاتی کردن آن در هر سازمان و مکانی است. بخشی از کارشناسان معتقدند که عملیاتی کردن مدیریت جهادی، نیازی به بخشنامه و دستور از بالا و امثالهم ندارد. در این زمینه، مشاور شهردار تهران در امور اجتماعی معتقد است که: «شما اگر می‌خواهید در شهرداری فرهنگ مدیریت جهادی ایجاد کنید، نیازی به دستور و به الگو و آموزش نیست، شاید لازم باشد که یک سیستم نا‌محسوس امر به معروف و نهی از منکر راه بیندازیم.» برای تبیین بهتر مدیریت جهادی با دکتر اکبر کاظم‌زاده، مشاور شهردار تهران در امور اجتماعی به گفتگو نشسته ایم. وی در این گفت‌وگو، به بیان مصادیقی از مدیریت جهادی پرداخته است.

  • به اعتقاد شما، مدیریت جهادی یک سبک است یا یک پارادایم یا رویکرد؟

من معتقدم که مدیریت جهادی بر گرفته از اسلام ناب محمدی (ص) و اسلام شیعی است که تفاوتش با مکاتب دیگر و دیدگاههای دیگر در حد پارادایم است. در واقع باید گفت که برگرفته از فهم اسلام ناب شیعی با دیدگاه‌های دیگر متفاوت است. مدیریت جهادی در اینجا یعنی توحید و این با همه توحید‌ها فرق می‌کند و یک روح اضافه دارد. من معتقدم که گیاه نسبت به جماد یک روح اضافه دارد و حیوان نسبت به گیاه یک روح اضافه دارد. طبق قرآن (خلقناه خلقا آخر)، انسان هم همینطور نسبت به همه حیوانات و مومن نسبت به همه انسان‌ها و مدیریت جهادی نسبت به همه انسانهای مومن یک روح اضافه داشته و همینطور تا برسد به اولیاء و انبیاء الهی.

  • پس کاملاً درونزاست؟

اصلا یک فهم توحیدی است و یک نوع هستی است، اگر سیستم هستی را توحیدی فهمیدی موجب می‌شود که انسان احساس رسالت در هستی کند و مدیریت جهادی در اینجا خودش را پیدا کند. در اینجا مدیریت جهادی یک پارادایم است و کاملا متفاوت است و من معتقد نیستم که کسی برود مدیریت را در مکاتب دیگر بخواند و بگوید که معادلش در اسلام چیست و این مدیریت جهادی نیست، این درون زا است و تنها سئوالش هم در درون خودش است یعنی تفسیر قرآن به قرآن باید شود نه قرآن به سئوالات من یعنی سئوال از خودش جواب هم از خودش باشد.

  • تمایز مدیریت جهادی با دیگر مدیریت‌ها در چیست؟

در همه ابعادش متفاوت است. نهاد ظرفی است که مدیریت جهادی می‌تواند درونش کار کند و زمینه و بستر مدیریت جهادی نهاد است نه سازمان. نهاد رسالت مدار است سازمان ماموریت مدار است که سابقه اجتماعی دارد، نهاد بر بنیان عقل کار می‌کند نه هوش، ولی سازمان هوش دارد و این‌ها خیلی تفاوت دارند. نهاد اجتماعی است و بیضی شکل است، ولی سازمان ساختار هرمی شکل دارد و ضمن اینکه سازمان‌ها تحت فشار هستند و همین چیز‌ها را از دیدگاه مدیریت جهادی داریم. این چیزی که من می‌گویم برگرفته از دهه اول انقلاب اسلامی است آن زمان امام (ره) نیامد سازمان درست کند بلکه نهاد درست کرد سازمان وجود داشت و وزارت کشاورزی وجود داشت ولی امام جهاد را ساخت. ارتش، سپاه و قوه قضائیه وجود داشت ولی پلیس قضائی ساخت و این گونه به نهاد در آن دوره توجه شد.

  • یعنی در آن زمان از موقعیتهای مردمی در جهاد استفاده می‌شد و نهادسازی‌ها برگرفته از همین تفکر بود. امام (ره) چه ضرورتی در ساخت نهاد می‌دیدند؟

امام (ره) دیدند که سازمان‌ها بار انقلاب اسلامی را نمی‌توانند حمل کنند نهاد برایش درست کرد؛ چرا که خود مردم مطرح می‌کردند و پیشنهاد می‌دادند و آقای امانپور، موسس جهاد سازندگی بودند نه یکی از موسسین، بلکه خود، موسس بودند. این فرد این ایده را داشته و قبل از انقلاب و در دوره دانشجویی کارهای جهادی می‌کردند، مثلا به بیرجند و روستاهای محروم مثل خراسان جنوبی می‌رفتند و اقداماتی را برای این جامعه انجام می‌دادند. بعد به دکتر بهشتی پیشنهاد می‌دهند که نهادی در این زمینه تشکیل شود و ایشان می‌فرمایند که چند نفر دیگر هم پیش بینی کنند و بروید پیش امام و آن شورا را معرفی کنید و حکم را از امام بگیرید و جهاد را بسازید که این کار را کردند و امام حکم می‌دهند و جهاد سازندگی را با تمام ابعادش ایجاد می‌کنند و در تمام حوزه‌ها وارد می‌شوند. جهاد رادیو، جهاد تلویزیون و غیره.

پس از آن جهاد می‌آید در حوزه‌های مختلف سازندگی مثل سدسازی، سیلوسازی، کشاورزی، تولید ماشین آلات کشاورزی و همه کار‌ها و بعد که جنگ می‌شود می‌آیند در جنگ و کارهای پشتیبانی جنگ را انجام می‌دهند؛ مثل ساختن پل‌ها، عبور از رودخانه، کارهای مهندسی جنگ، این‌ها کارهای جهاد سازندگی بوده است که آن زمان کار‌ها را خودش جلو برد.

  • می‌توانید چند مصداق از الگوهای مدیریت جهادی در آن زمان را بیان کنید؟

شهید مدرس یکی از الگوهای مدیر جهادی در زمان پیش از انقلاب بود. مدرس نماینده مجلس و جزء علمای تراز اول بود. هر وقت او در مجلس بود، مجلس روح داشت و صحبت می‌کردند و یک چیزهایی به نفع ملت تصویب می‌شد. او که نبود اصلا همه چیز مسیرش تغییر کرده و مجلس مرده بود. خود مجلسی های آن زمان می‌گفتند که مجلس روح نداشته و با حضور ایشان همه زنده و فعال می‌شدند، فکر می‌کردند، منافع ملت را در نظر می‌گرفتند و جرأت پیدا می‌کردند. بیشتر شناخت مان را، از تعریف هایی که امام از ایشان داشتند، داریم. یعنی یک چنین آدمی در سیستمی که طاغوتی و وابسته بود، این همه تدبیر داشتند که در انتها شهیدشان می‌کنند و الان هم مزارش با همه مزار‌ها فرق می‌کند.

امام خمینی (ره) نیز یکی از مصادیق یک مدیر جهادی است. شهید بهشتی هم همینطور. ایشان انقلاب را سازماندهی و حزب جمهوری را تأسیس کرد. امام در مورد شهید بهشتی فرمودند: بهشتی یک امت بود.

  • رابطه مدیریت اسلامی با مدیریت جهادی در چیست؟

من فکر می‌کنم موتور محرک مدیریت اسلامی مدیریت جهادی است؛ یعنی شما یک قطار را فرض کنید که تمدن اسلامی همه واگن‌هایش است و آن لوکوموتیو و موتور لوکوموتیو محرک آن مدیریت جهادی است، ولی منتهی با همه این‌ها در قله آن مدیریت اسلامی است و آن موتور – یعنی چیزی که انرژی و حرکت ایجاد می‌کند- فرهنگ مدیریت جهادی است؛ یعنی نسبتش نسبت موتور و کل این نظام حمل و نقل است و نظام حرکت جامعه اسلامی است.

  • آیا مدیریت جهادی سبک مدیریت ایرانی است؟

نه، هر کشوری که باشد می‌تواند جهادی عمل کند و تنها خاص ایران نیست و البته در هر کشوری وضعیت بومی هم روی آن تاثیر می‌گذارد و وقتی ما هویت اسلامی و ایرانی می‌گوییم هویت ایرانی هم رویش تاثیر می‌گذارد و خود اسلام هم از هویت مکانهایی که در آن بوده تاثیر پذیرفته است. در واقع در وضع بومی تاثیر می‌پذیرد.

  • نسبت و رابطه مدیریت جهادی با الگوی ایرانی و اسلامی پیشرفت چیست؟

کارگزار تحقق الگوی اسلامی و ایرانی پیشرفت، مدیریت جهادی است و غیر از این نمی‌تواند این کار را انجام دهد؛ یعنی محقق کننده‌اش این است که باید فرهنگ مدیریت جهادی را حاکم کنند و اصول و شاخصهای الگوی اسلامی و ایرانی پیشرفت را بدهند به او و این سیستم اجرایی را راه بیندازند.

  • مولفه‌ها و ویژگی های فردی سازمان و مدیریت جهادی از نگاه شما چیست؟

مدیر جهادی که یک فرهنگ جهادی دارد، باید عاقل باشد و فکر می‌کنم اولین حدیث کتاب اصول کافی که در آنجا ۷۵ صفت برای عقل آورده و مقابلش را برای جهل، در این رابطه صدق می‌کند. اصلا هر انسان مومن برای اینکه ایمانش را حفظ کند باید عاقل شود، عاقل نباشد نمی‌تواند ایمان بیاورد و ایمانش را حفظ کند. البته صفت های دیگری هم که آمده، برای مدیریت جهادی مهم است؛ مثل حیا، اعتقاد، تأمل و شتاب نکردن، مشورت، استفاده از عقل و خرد دیگران، دور اندیشی؛ یعنی هرکس هر حرکتی می‌خواهد کند باید همه چیز‌ها را در نظر بگیرد، وقتی که یک دستوری می‌خواهد به یک کارمند دهد خانواده‌اش را هم در نظر بگیرد، اینکه این فرد ۶۰ نقش دارد و یک نقش آن کارمندی است، این خرید کننده هست، این راننده هست، این مستاجر هم هست و پدر هم هست و فرزند مادری هست و همسر کسی هست و… این همه را باید در نظر بگیرد در قبال چیزی که از او می‌خواهد.

  • مولفه‌های تقویت سازمان‌ها برای جهادی شدن چیست؟

ببینید، یک فرد داریم یک خانواده و یک سازمان و یک جامعه. ما آرمانهای فرد را با خانواده، با سازمان و با جامعه اگر همراه کردیم مدیریت جهادی می‌تواند موفق باشد. الان از هم گسیخته هستند. من آرمانهایی دارم، خانواده‌ام چیزهای دیگر می‌گویند و من و خانواده با هم یک چیزهایی غیر از سازمان می‌گوییم و جامعه یک چیز دیگر می‌گوید و این چهارتا اگر با هم همراه شد هدفگذار هم می‌شود و نیرویشان در یک بردار، فرآیند و انرژی قرار می‌گیرد و الان اینطور نیست.

  • برای اینکه فرهنگ مدیریت جهادی در شهرداری فراگیر شود چه پیشنهادی دارید؟

شما اگر می‌خواهید در شهرداری فرهنگ مدیریت جهادی ایجاد کنید به دستور و به الگو و آموزش نیازی نیست. شاید لازم باشد که یک سیستم نا‌محسوس امر به معروف و نهی از منکر راه بیندازیم و به آقایی که یک ماشین از بیت المال گذاشته برای خانواده تا کارهای خانه را انجام دهد، مستقیم به او چیزی نگویید بلکه کم کم یک فضایی ایجاد کند که خود شخص متوجه شود و خجالت بکشد. البته سازمان باید یک جورهایی نیازهای این فرد و جامعه را جبران کند.

مبانی ، اصول و بنیان‌های مدیریت جهادی باید کشف شود نه وضع تا با سنت‌ها و سیره‌های الهی حاکم بر هستی همسو باشد و به مدد آنها پیش برود. مدیریت جهادی عقل بنیاد است و مدیریت‌های دیگر هوش بنیاد هستند و این مبنای متفاوت، در فرهنگ و مدیر و مدیریت جهادی همه چیز را متفاوت می‌کند. ضمنا مراقب باشیم که در توصیف و صرف دانش توصیفی متوقف نشویم بلکه خلاقانه تولید دانش و کاربست کنیم و در حد شایستگی این مفهوم ( مدیریت جهادی ) حق مطلب را ادا کنیم.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *