تبیین مانعیت بوروکراسی در تحقق کنش جهادی؛ درآمدی بر نظریه نوین سازمانی

پارادایم کارکردگرایی، از تقاطع نظریه معرفت عینی­گرایی و نظریه جامعه­شناسی نظم­گرا حادث شده است. یکی از نظریات سازمانی درون فضای پارادایم کارکردگرایی، نظریه کژکارکردهای بوروکراتیک است. به نظر نگارنده، عمده کژکارکردهای بوروکراسی در ایران، رهاورد عدم انطباق این ساختار با نهاد اجتماعی جهاد در سه حوزه قواعد، هنجارها و راهبردها است که مشروعیت آن را زیر سؤال می­برد.

در این مقال، از تأثیر کژکارکردهای ساختار بوروکراسی بر کنش سازمانی مطلوب انسان با محوریت خلط و عدم جایشناسی درست جایگاه ساختار و عاملیت، سخن گفته خواهد شد که نتیجه آن، جابجایی هدف و وسیله به بهانه قانون­گرایی، تنازل رفتار عالی سازمانی به جهت اتباع از قانون، عینیت­گرایی سازمانی و حریت­زدایی از کنش، معلول­اندیشی به جای علت­اندیشی و … می­باشد.

هدف تحقیق نیز ارائه راهکارهایی جهت رفع کژکارکردهای بوروکراسی است که تحقق این مهم در گرو تغییر توأمان نظریه معرفت و نظریه جامعه‌شناسی که پیش­فرض تمام نظریات سازمانی است می­باشد تا از آن رهگذر، امکان گذار  از اقتدار و استبداد معرفتی به حریت معرفتی و همین­طور از ساختارگرایی سازمانی به عاملیت­گرایی سازمانی فراهم آید.

این گذار صورت نمی­پذیرد مگر با اتکال بر قدرت نرم سازمانی که برخوردار از دو مؤلفه اقناع و جذب است. اقناع سازمانی با ابتنای ساختار سازمانی بر مبادی بینشی، ارزشی و دانشی تحقق می­یابد. التزام یا عدم التزام بر این ساختار، فرهنگ تکلیف­مداری یا تکلیف­گریزی را در سازمان ایجاد می­کند. تکلیف­مداری نیز در تلازم با اختیارگرایی، ضامن تحقق کنش جهادی سازمانی است که جذب سازمانی را متحقق می­کند.

روش تحقیق در مقام گردآوری داده­ها، مطالعات کتابخانه­ای و در مقام داوری و تحلیل داده­ها، تحلیل منطقی است. اعتبار مدل نیز مبتنی بر فن دلفی و با رجوع به خبرگان، تأیید شده است.

واژگان کلیدی: کنش، کنش جهادی، اختیار، تکلیف­گرایی، ساختار سازمانی، بوروکراسی، نظام اداری ایران

حسین بابایی مجرد[۱]

[۱] عضو هیئت علمی گروه مدیریت اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *