معیارهای جهاد اقتصادی در حرکت های جهادی

گروه های جهادی مختلفی که به طور داوطلبانه به کارهای محرومیت زدایی و رفع فقر می پردازند، در کنار آحاد مردم نقش مهمی را می توانند در تحقق جهاد اقتصادی ایفا کنند. آنچه که انتظار می رود از طرف این گروه ها در پیشبرد اهداف جهاد اقتصادی انجام شود، بیشتر ابعاد تولیدی و توزیعی در اقتصاد می باشد. گروه هایی در قالب بسیج سازندگی و برگزاری حرکتهای جهادی به مناطق محروم، از جمله این گروه ها می باشند که می توانند نقش بسزایی را در تحقق جهاد اقتصادی بخصوص در مناطق محروم ایفا کنند. حال با توجه به معیارها و خطوطی که رهبر معظم در بیانات خود در مورد جهاد اقتصادی مطرح نموده اند، نقش حرکت های جهادی در تحقق جهاد اقتصادی چه می تواند باشد؟ چگونه حرکت های جهادی و با چه مکانیزمی و به چه طریقی و در طی چه اموری می توانند در پیشبرد اهداف جهاد اقتصادی نقش ایفا کنند؟

باید به این نکته توجه داشت که حرکت های جهادی با هدف رفع محرومیت از طریق تأمین نیاز های مناطق محروم بوجود آمد  و با رویکرد های فرهنگی، عمرانی و بهداشتی با سفر به مناطق محروم که قریب به یقین تمامی آنها را مناطق روستایی تشکیل می دهد، به انجام وظایف انقلابی خود در رفع محرومیت و سعی در بالابردن رفاه روستاییان چه از لحاظ ایجاد زیرساخت های عمرانی مورد نیاز روستا و چه از لحاظ تأمین بهداشت محیط، پرداختند. اما در این میان آنچه که می توانست یکی از خلأ های موجود در روستا را پر کند مباحث اقتصادی بود که لازم بود با ارائه طرح هایی، روستا از لحاظ وضعیت اقتصادی به وضع مطلوبی برسد. این امر زمانی اهمیت خود را به نحو شایانی نشان می دهد که بدانیم در حال حاضر بسیاری از روستاها به دلیل فراهم نبودن شرایط مطلوب برای زندگی دچار مهاجرتهای شدیدی به شهر شده اند؛ به نحوی که تنها پیرمردها و پیرزن ها را می توان در محیط روستا دید. جوانان روستا تمام سعی خود را بر این محور قرار داده اند که با هر رابطه ای خود را به شهر برسانند و شرایط کار و زندگی را در آنجا برای خود فراهم نمایند و حتی اگر محیط روستا از لحاظ درآمدی برای آنها نسبت به شهر بهتر باشد، باز تمایل دارند که در شهر اشتغال داشته باشند. این مهاجرت های جوانان از روستا به شهر و دیدن محیط جدیدی که از لحاظ فرهنگی با محیطی که در آن بزرگ شده بودند متفاوت است، باعث بروز مشکلات فرهنگی زیادی می شود که کوچک ترین آن گرایش جوانان روستایی به مد های روز موجود در شهر های بزرگ است که غیر از این تغییرِ جهتِ فرهنگی برای خود جوانان روستایی که در شهر کار می کنند، کم کم این فرهنگ جدید به سایر جوانان و افراد روستا منتقل می شود که این خود موجبات تغییر هویتی کل روستاییان اعم از زن و مرد، پیر و جوان، کوچک و بزرگ را فراهم می کند. این تمایل شدید به شهرنشینی در میان روستاییان باعث رکود اقتصادی در روستا می شود که این خود موجبات فقر، بیکاری، درآمد پایین و سطح پایین کیفیت زندگی مردمی را فراهم می کند؛ در حالی که می توان با ایجاد زمینه های لازم برای توسعه مشاغل کوچک و نیز کارآفرینی های مؤثر، گام بزرگی را در افزایش فرصت های شغلی و نیز پویایی اقتصاد در محیط روستا و بهبود کیفیت زندگی اهالی روستا و افزایش درآمد آنان برداشت که این خود موجب کاهش سرعت جریان مهاجرت از شهر به روستا و حتی در مواردی مهاجرت معکوس از شهر به روستا می شود.

از مواردی که در جهاد اقتصادی از دید رهبر معظم انقلاب مطرح است، رفع محرومیت و تأمین نیاز های مردم می باشد  که حرکتهای جهادی می توانند به خوبی با برنامه ریزی های اقتصادی و ارائه طرح هایی جهت توسعه اقتصادی روستا گام بزرگی را در جهت تحقق اهداف اقتصادی این حرکت جهادگونه داشته باشند. اما باید به این نکته توجه داشت که اولاً کار اقتصادی در روستا از کار فرهنگی جدا نمی باشد؛ همانگونه که رهبر معظم در بسیاری از موارد در بیاناتشان به این نکته اشاره داشته و توسعه و جهاد اقتصادی را توأم با کار فرهنگی دیده اند. همانگونه که در بیان زیرساخت های تولید در بیانات رهبری اشاره کردیم، یکی از این زیرساخت ها زیرساخت های فرهنگی می باشد. می توان ضرورت تأمین این زیرساخت های فرهنگی را از چند جهت برای روستا بیان نمود.
از مواردی که  لازم است در روستا کار فرهنگی صورت بگیرد، روحیه ای است که اغلب میان جوانان روستا وجود دارد و آن هم روحیه فرار از روستا و زندگی در شهر می باشد. امکانات موجود در شهر، زیبایی ها و جاذبه های شهر، وضع نامناسب روستا از لحاظ عمرانی و بهداشتی و … همگی از موارد تمایل جوانان به کار و زندگی در شهر می باشد. در کار¬های کاربردی در صحبت هایی که با جوانان روستا توسط برخی از گروه های جهادی که کار اقتصادی در روستا انجام می دادند، این مطلب به خوبی و بوضوح بارز بود که جوانان روستایی با علم به اینکه حقوق های بالای کار در شهر، همگی به مصارف و مخارج هنگفت هزینه های زندگی شهر نشینی اختصاص داده می شود و چیزی برای آنها برای آوردن به روستا و یا پس انداز نمی ماند – با اینکه کار در روستا در نهایت می توانست درآمد های بیشتری را برای آنها به همراه داشته باشد- باز تمایل داشتند در شهر زندگی کنند و زندگی در شهر با تمام مشکلات درآمدی و دوری از خانواده و مشکلات فرهنگی، باز برای آنها نسبت به کار و زندگی در روستا مطلوب تر می باشد.

اینکه جوانان روستایی اقتصاد روستا را در حد یک اقتصاد معیشتی (اقتصادی در حد تأمین نیاز های اساسی) پذیرفته اند و به توسعه و تولید زمینه های کاری خود هیچ توجهی ندارند، اعضای حرکتهای جهادی می توانند با صحبت های دلگرم کننده و نشان دادن نمونه های موفق کارآفرینی در روستا، روستاییان بخصوص جوانان روستا را به تحرک اقتصادی و رهایی از روحیه ریسک ناپذیری به سمت ریسک پذیری عقلایی وادار کنند. تکیه بر خود، القای روحیه اعتماد به نفس و روحیه قوی برای انجام فعالیت های اقتصادی در بین تک تک جوانان و روحیه تعاون، همدلی، همراهی و همکاری در بین خود جوانان برای حمایت از طرح های اقتصادی یکدیگر که تازه توسط خود آنها ایجاد شده، از مواردی است که با کار فرهنگی در روستا توسط گروه های جهادی که هم با اصول کار فرهنگی و هم با مباحث اقتصادی آشنا باشند انجام می شود.

ازمسائل مهمی که در روستا مطرح می باشد این است که معمولاً در محیط روستا به دلیل همزمانی کاشت و برداشت محصول، در موقع برداشت محصول، پول فراوانی به روستا سرازیر می شود که اغلب این پول ها در خانه ها توسط روستاییان نگه داری می شود. از طرفی درحین کاشت نیز پول فراوانی مورد نیاز روستایی می باشد تا با آن به خرید بذر و آماده سازی زمین زراعی یا باغات خود بپردازد. چنانچه در روستا تعاونی اعتبار روستایی احداث شود در هنگام نیاز مالی روستاییان می تواند با پرداخت وام هایی نیاز آنها را برطرف نماید، حال چه این نیاز برای مرحله کاشت محصول باشد چه هرنیاز دیگری مانند نیاز های درمانی، تامین جهیزیه، خرج مراسم ازدواج و … . از طرفی این تعاونی می تواند در هنگام برداشت محصول منبعی مطمئن برای نگهداری پول های هنگفت روستاییان باشد تا هم بتواند با آن اعتبارات به سرمایه گذاری در طرح های کارآفرینی مبادرت کند و هم بتواند به پرداخت وام برای رفع نیاز مردم بپردازد. از موارد دیگری که می توان از تعاونی های اعتباری روستا استفاده نمود پرداخت وام هایی در جهت ارتقای روش های کاشت، داشت و برداشت می باشد. مواردی مانند طرح های آبیاری قطره ای و استفاده از دستگاه های با تکنولوژی بالاتر جهت افزایش در مقدار و کیفیت محصولات تولیدی روستا از این قبیل موارد هستند.

به دلایل فوق لازم است در روستا زیرساخت های فرهنگی لازم جهت ایجاد شغل و در نهایت پیشرفت اقتصادی روستا فراهم شود.
بعد از این کار فرهنگی باید به طور مستقیم به رفع نیاز روستاییان از لحاظ اقتصادی پرداخت. تجربه ای که برخی از کشور های درحال توسعه در توسعه و رونق اقتصادی روستاهای خود داشته اند، در “کارآفرینی در روستا ” – ایجاد شغل هایی البته مرتبط با محیط روستا – بوده است. برای اینکه این شغل های مرتبط به موقعیت روستا برای روستاییان شناسایی و در نهایت به آنها معرفی شود، لازم است در ابتدا گروه های جهادی با رعایت مهمترین اصل اقتصادی یعنی اصل امکان سنجی، شناخت کامل و تحلیلی از منطقه با توجه به منابع طبیعی موجود در منطقه مانند رودخانه، منابعی که توسط مردم یا دولت در منطقه ایجاد شده مانند سد، وضع آب و هوا، امکاناتی که از طرف نهاد های حکومتی مانند جهاد کشاورزی در اختیار روستاییانِ آماده برای کارآفرینی قرار می گیرد مانند انواع تسهیلات و وام ها، مزیت های منطقه از حیث فعالیت های اقتصادی که قابل راه اندازی باشند – مانند اینکه منطقه ای بیشتر برای زراعت مزیت دارد و منطقه ای برای باغبانی – به انتخاب اولیه ای در مورد مشاغل مناسب برای ارائه به روستاییان بپردازند. سپس با تحلیل اقتصادی که بر روی تک تک طرح ها انجام می دهند به این برسند که کدام یک از این طرح ها از لحاظ اقتصادی دارای سود آوری بیشتری می باشد و کدام یک با فرهنگ مردم این منطقه همخوانی دارد و کدام یک از این طرح ها برای فروش محصولات و کالاهای تولیدی با مشکلات کمتری مواجه است. مواردی مانند تمایل سرمایه گذاران بخش خصوصی به سرمایه گذاری در این طرح ها نیز در این تصمیمات اثر می گذارد. با در نظر گرفتن موارد فوق می توان طرحی منطبق با مزیت های منطقه و دارای توجیه اقتصادی را به روستاییان ارئه نمود.

بعد از این مرحله که مشخص شد چه طرحی برای کدام منطقه مناسب می باشد، دو بحث اقتصادی اصلی باقی می ماند که یکی توانایی راه اندازی شغل از لحاظ تسلط علمی و مهارتی به آن شغل می باشد و دیگری توانایی راه اندازی شغل از لحاظ توان تأمین سرمایه های موجود برای راه اندازی آن. گروه های جهادی می توانند در مورد توانایی علمی و مهارتی گروه های جهادی با برگزاری دوره های آموزشی با همکاری نهادهای دولتی و سازمان های مربوطه مانند سازمان فنی و حرفه ای و اداره ترویج جهاد کشاورزی به آموزش روستاییان و افزایش سطح مهارتی آنها بپردازند. اما برای توانایی راه اندازی شغل ها از لحاظ سرمایه گذاری بسته به نوع شغل راهکارهای متفاوتی را می توان اتخاذ نمود. چنانچه مواد اولیه و سرمایه های موجود برای کار در روستا موجود بود که مشکلی نیست و کارآفرینی با سرعت انجام می گیرد مانند ایجاد مراکز تولید صنایع دستی. اما در برخی از موارد آن شغل نیاز به سرمایه دارد که معمولاً جوانان روستا از تأمین آن عاجزند. این نیز دو راه دارد: یا اینکه می توان آن سرمایه ها یا کالاهای سرمایه ای را از داخل روستا با اجاره تأمین نمود مانند اجاره دستگاه کمباین، یا نمی توان که در این صورت فرد کارآفرین باید دنبال سرمایه گذار باشد که گروه های جهادی با رفت و آمد در شهر می توانند از سرمایه گذاران موجود در شهر برای کاری مشارکتی یا مضاربه ای استفاده کنند. راه سومی هم هست و آن هم استفاده از اعتبارات موجود در تعاونی اعتباری روستایی می باشد که به آن اشاره خواهد شد.

چند نکته مهم برای کارآفرینی در روستا:
اول اینکه تجربه نشان داده که کارآفرینی پایدار در روستا آن کارآفرینی می باشد که از ابعاد کوچکی شروع و کم کم در گذر زمان با افزایش تجربه و کسب توان مدیریتِ ابعاد وسیع تری از شغل ، به توسعه ی آن شغل مبادرت نمایند. چنانچه در ابتدا جوانی با آرزو ها و رؤیاهایی بخواهد  کارآفرینی خود را در ابعاد وسیعی شروع کند، این امر مستلزم سرمایه فراوانی می باشد که معمولاً جوانان از تأمین آن ناتوانند و هم اگر در جریان کار به هر دلیلی طرح با شکست مواجه شود، هزینه های فراوانی به فرد تحمیل خواهد شد که جبران آن هزینه ها در مواردی غیر قابل انجام می باشد.

دوم اینکه در روستا باید بین زنان و کارآفرینی زنان و مردان تفکیک قائل شد. چون معمولاً مردان روستایی در برابر کارکردن خارج از حیطه کارهای منزل زنان و دخترانشان عکس العمل نشان می دهند و این خود این را به ما می فهماند که کارآفرینی زنان روستایی در داخل منزل و در حدی باشد که مانع از انجام وظایف خانه داری آنها نشود.

سوم اینکه باید به محیط روستا به عنوان مزیتی برای توسعه گردشگری دقت نمود. اکنون افرادی پیدا می شوند که بدلیل نداشتن محیط های بکر طبیعی در شهر حاضرند زمان خاصی را برای استفاده از محیط روستا قرار دهند که این خود می تواند انگیزه و محرکی برای ایجاد فضای توریستی و استفاده از اکوتوریست در روستا فراهم کند.
جدای از روند کارآفرینی در روستا می توان به شغل های خدماتی نیز دقت ویژه ای داشت که برای رفع نیاز های مردم روستا لازم و سهم عمده ای در افزایش رفاه در زندگی روستایی دارند. مواردی مانند مکانیکی جهت تعمیر ادوات کشاورزی و اتومبیل ها و موتور سیکلت های موجود در روستا یا مواردی مانند فروش ادوات کشاورزی که روستاییان به جای تأمین آنها از شهر و صرف ساعت ها وقت و هزینه براحتی آن را در روستا تأمین نمایند.

یکی دیگر از مسائلی که در کارآفرینی روستایی اهمیت بسزایی دارد و حتی دولت نیز در سال های اخیر توجهی ویژه به آن دارد، بحث صنایع تبدیلی در روستا می باشد. یکی از اشکالات عمده در اقتصاد روستا این است که اغلب ارزش افزوده محصولات روستا در خارج از روستا تولید و به دست غیر روستاییان می افتد در حالی که اساس زحمت تولید محصولات روستایی بر دوش کشاورزان می باشد. توسعه صنایع تبدیلی در روستا از مواردی است که می توان با آن، هم مشکل اشتغال در روستا را حل نمود و هم درآمد های بیشتری را از مصرف محصولات روستایی به خود روستاییان رساند. از مزایای تعاونی های روستایی این است که می تواند خود متولی سرمایه گذاری در صنایع تبدیلی شود یا اینکه به صورت سهام، سرمایه های روستاییان را جذب و به آنها سود بدهد. دلیل این مکانیزم این است که عموماً صنایع تبدیلی، سرمایه های به نسبت زیادی را می طلبند که تأمین آن از عهده خود روستاییان به تنهایی خارج است و باید برای آن کاری جمعی صورت پذیرد.

همانطور که ذکر شد جهادگران باید با امکان سنجی تخصصی و تحلیلی و با رایزنی با سازمانها و نهاد های مربوطه برای کسب بانک اطلاعاتی جامع و با رویکردی فرهنگی – اقتصادی می توانند نقش مهمی را در جهاد اقتصادی در روستا و کارآفرینی و توسعه روستا و کاهش فاصله طبقاتی مردم شهر و روستا و برآوردن نیاز های روستاییان داشته باشند و با ورود در این حوزه هم به وظیفه خود در قبال تحقق فرمان مقام معظم رهبری در مورد جهاد اقتصادی عمل کنند و هم موجبات محرومیت زدایی از این مناطق محروم که از آمال و آرمان های انقلاب اسلامی است را فراهم آورند.

گردآورندگان : سید رضا نخلی – محمدصادق ایراندوست 

www.JahadiConf.com

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *